افراد مشهور مدفون در حرم حضرت شاهچراغ؛ گنجینه ای از مفاخر علمی، عرفانی و تاریخی

حرم مطهر حضرت احمد بن موسی شاهچراغ در شیراز علاوه بر جایگاه رفیع مذهبی به عنوان سومین زیارتگاه بزرگ شیعیان ایران، آرامگاه دائمی ده ها تن از بزرگترین مفاخر تاریخ ایران است. این مجموعه مقدس میزبان قبور عالمان برجسته فقه و حدیث مانند سید ماجد بحرانی و آیت الله شهید دستغیب، عارفان ناموری چون میرزا ابوالقاسم سکوت، شاعران و خوشنویسان قاجاری مانند وصال شیرازی و فرزندان او، و همچنین رجال سیاسی دوره زندیه از جمله صادق خان و جعفر خان زند می باشد. وجود این شخصیت ها در جوار ضریح مطهر، این مکان را به گنجینه ای بی بدیل از تاریخ علم، ادب و عرفان ایران تبدیل کرده است.

سید ماجد بحرانی (وفات ۱۰۲۸ قمری)

ایشان از بزرگترین فقها و محدثان شیعه در قرن یازدهم هجری بودند که نسب شریفشان به صاحب بن عباد می رسد. سید ماجد بحرانی در سال ۹۷۳ قمری دیده به جهان گشود و پس از طی مراحل مقدماتی علوم دینی، به شیراز مهاجرت کرد. شهرت اصلی ایشان به دلیل تدریس علوم عقلی و نقلی و پرورش شاگردانی چون مولانا محسن فیض کاشانی است. ایشان سرانجام در شب بیست و یکم ماه رمضان سال ۱۰۲۸ قمری در سن ۵۵ سالگی در شیراز وفات یافت و پیکر مطهرش در حرم شاهچراغ به خاک سپرده شد.

سید علی خان مدنی معروف به سید علی خان کبیر (وفات ۱۱۲۰ قمری)

این عالم بزرگ در مدینه منوره متولد شد و پس از سفر به هند و کسب دانش، به شیراز آمد. او از شاگردان ممتاز سید ماجد بحرانی بود و اثر جاودانه او کتاب ارزشمند ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین است که یکی از بهترین شروح صحیفه سجادیه به شمار می رود. ایشان پس از وفات در جوار آرامگاه ابدی استادش، سید ماجد بحرانی، در حرم مطهر دفن گردید.

حضرت آیت الله سید محمد طاهری (وفات ۱۳۸۸ شمسی)

ایشان فرزند عارف نامی شیراز، آیت الله العظمی سید عبدالله شیرازی بودند. آیت الله طاهری حدود ۵۵ سال از عمر پربرکت خود را به عنوان امام جماعت حرم مطهر حضرت احمد بن موسی سپری کردند. خدمات ایشان به زائران و مجاوران حرم و تربیت شاگردان مستعد در حوزه علوم دینی، نام ایشان را در تاریخ معاصر این آستان مقدس ثبت کرده است. مرقد ایشان در رواق ضلع جنوب شرقی صحن و در ورودی مسجد جامع عتیق قرار دارد.

میرزا ابوالقاسم سکوت (وفات ۱۳۳۹ قمری)

وی از عارفان مشهور و مشایخ سلوکی شیراز در قرن سیزدهم هجری بود. میرزا ابوالقاسم پس از کسب علوم مقدماتی، برای یافتن استاد کامل به اصفهان و نائین سفر کرد و به شاگردی حاج عبدالوهاب نائینی درآمد. او پس از ریاضت های شدید و سفرهای متعدد به مکه و مدینه، سرانجام در سال ۱۳۳۹ قمری در شیراز دیده از جهان فرو بست. بنا به وصیت اکید او، پیکرش را در پایین قبر مطهر حضرت احمد بن موسی به خاک سپردند تا در جوار مولای خود آرام گیرد.

حاج محمدحسین حسینی شیرازی (وفات ۱۲۵۰ قمری)

این عارف نامی و از بزرگان علم و ادب و عرفان شیراز، صاحب کتاب مشهور ریاض الشهدا است. او پس از سال ها مجاهدت نفسانی و سلوک الی الله، در سن ۷۵ سالگی وفات یافت و در جوار مرقد استادش، میرزا ابوالقاسم سکوت، در حرم شاهچراغ دفن شد. آثار او شامل شرحی بر دیباچه مثنوی مولوی و مثنویات خمسه، از منابع مهم عرفانی به شمار می رود.

وصال شیرازی (میرزا شفیع) (وفات ۱۲۶۲ قمری)

میرزا شفیع مشهور به وصال شیرازی یا میرزا کوچک خان، از شاعران توانا و خوشنویسان چیره دست دوره قاجار بود. او مرید سرسخت میرزا ابوالقاسم سکوت بود و در سبک منوچهری دامغانی شعر می سرود. قاآنی شیرازی در مدح او گفته است: بعد از وصال نیابی چون من / صدبار اگر بکاوی ایران را. دیوان اشعار او بالغ بر سی هزار بیت است و آثار مهمی مانند مثنوی بزم وصال (تکمیل فرهاد و شیرین وحشی) و ترجمه اطواق الذهب زمخشری از او به یادگار مانده است.

فرهنگ شیرازی (وفات ۱۳۰۹ قمری)

او چهارمین فرزند وصال شیرازی بود که نام اصلی اش ابوالقاسم و تخلصش فرهنگ بود. فرهنگ شیرازی علاوه بر تسلط بر علوم ادبی و ریاضی، به علوم جفر و رمل نیز آشنایی داشت و به تشویق حکیم قاآنی زبان فرانسوی آموخت. از تالیفات او می توان به ترجمه کتاب بارع در علم نجوم (بالغ بر ده هزار بیت)، کتاب لغت فرهنگ فرهنگ، رساله طب الیل و دیوان اشعار اشاره کرد. او در حرم مطهر سید میرمحمد دفن شده است.

سایر فرزندان وصال شیرازی

علاوه بر فرهنگ، چندین فرزند دیگر وصال نیز در این حرم مدفون هستند که هر یک در هنر خوشنویسی و شعر سرایی تبحر داشتند. از جمله آنان می توان به وقار شیرازی (پسر ارشد، استاد خطوط سبعه به ویژه نسخ و ثلث)، حکیم شیرازی (دومین فرزند، دانا به حکمت الهی)، توحید شیرازی (پنجمین فرزند، متخلص به فرهنگ) و عبدالوهاب یزدانی (ششمین فرزند) اشاره کرد که همگی در بخش های مختلف حرم، به ویژه در پایین ضریح مطهر، آرام گرفته اند.

صادق خان زند (وفات ۱۱۹۷ قمری)

صادق خان، برادر کریمخان زند و از رجال مهم و خوش نام دوران حکومت زندیه بود. او پس از سال ها خدمت صادقانه به مردم شیراز و یاری برادرش، سرانجام در سال ۱۱۹۷ قمری به دستور آقا محمدخان قاجار ابتدا نابینا و سپس به قتل رسید. پیکر او در حجره داخل ایوان آستان مقدس، در دیوار شمالی (محل دفتر نذورات فعلی) به خاک سپرده شد. سنگ مقبره تاریخی او هم اکنون در ورودی موزه آستان مقدس نگهداری می شود.

جعفر خان زند (وفات ۱۲۰۳ قمری)

جعفر خان، فرزند صادق خان و پدر لطفعلی خان زند، آخرین پادشاه دلاور سلسله زندیه بود. او نیز همچون پدرش قربانی توطئه های آقا محمدخان قاجار شد و در سن ۴۰ سالگی ابتدا مسموم و سپس به قتل رسید. آرامگاه او در دیوار جنوبی ایوان آستان مقدس قرار دارد و سنگ مزارش نیز در موزه آستان نگهداری می شود که یادآور فراز و نشیب های تلخ تاریخ معاصر ایران است.

آیت الله شهید سید عبدالحسین دستغیب (وفات ۱۳۶۰ شمسی)

ایشان دومین شهید محراب انقلاب اسلامی و از خاندان اصیل و هشتصد ساله روحانیت شیراز بودند که نسبشان با سی واسطه به امام سجاد می رسد. آیت الله دستغیب پس از تحصیل در نجف اشرف و کسب درجه اجتهاد، به شیراز بازگشت و مسجد جامع عتیق را که ویرانه ای بیش نبود، با دستان خود و کمک مردم مرمت کرد. او تا لحظه شهادت در ۲۰ آذر ۱۳۶۰، به اقامه نماز جمعه و وعظ مردم پرداخت. آثار گرانسنگی مانند صلوه الخاشعین، قلب سلیم و تعصب جاودان از ایشان باقی مانده است. مرقد مطهر ایشان در حرم سید میرمحمد، مأمن زائران است.

آیت الله حسنعلی نجابت شیرازی (وفات ۱۳۶۸ شمسی)

ایشان از یاران نزدیک و صدیق آیت الله دستغیب و از عارفان شیعه بودند که زیر نظر اساتیدی چون آیت الله قاضی طباطبایی و آیت الله خوئی پرورش یافتند. آیت الله نجابت در سن ۲۸ سالگی به درجه اجتهاد نائل شدند و پس از بازگشت از نجف، به تدریس و تربیت شاگردان پرداختند. سرنوشت چنان رقم خورد که خوابگاه ابدی ایشان نیز در کنار مرقد آیت الله شهید دستغیب در حرم مطهر سید میرمحمد قرار گیرد تا پیوند معنوی آنان در دنیا و آخرت حفظ شود.

پرسش های متداول درباره مشاهیر مدفون در شاهچراغ