کالری شلغم؛ بررسی کامل ارزش غذایی، خواص برای لاغری و دیابت + جدول مقایسه

شلغم یک سبزی ریشه ای کم کالری و بسیار مغذی است که هر ۱۰۰ گرم از نوع خام آن حدود ۲۸ کالری و نوع پخته آن حدود ۲۲ کالری انرژی دارد. این سبزی به دلیل داشتن فیبر بالا، ویتامین ث و پتاسیم، گزینه ای عالی برای کنترل وزن، تنظیم قند خون و تقویت سیستم ایمنی بدن محسوب می شود. مصرف متعادل شلغم به صورت خام، آب…

به روزرسانی کارگروه تحریریه سایت
فهرست مطلب 15 بخش

شلغم یک سبزی ریشه ای کم کالری و بسیار مغذی است که هر ۱۰۰ گرم از نوع خام آن حدود ۲۸ کالری و نوع پخته آن حدود ۲۲ کالری انرژی دارد. این سبزی به دلیل داشتن فیبر بالا، ویتامین ث و پتاسیم، گزینه ای عالی برای کنترل وزن، تنظیم قند خون و تقویت سیستم ایمنی بدن محسوب می شود. مصرف متعادل شلغم به صورت خام، آب پز یا در سوپ می تواند بخش ارزشمندی از یک رژیم غذایی سالم و متعادل باشد.

کالری شلغم در حالت های مختلف

شلغم به عنوان یکی از سبزیجات ریشه ای محبوب در فصول سرد سال، جایگاه ویژه ای در سفره های ایرانی دارد. بسیاری از افراد که به دنبال کاهش وزن یا حفظ سلامتی هستند، می خواهند بدانند که این سبزی دقیقا چقدر کالری دارد. پاسخ به این سوال بستگی به نحوه آماده سازی و مصرف آن دارد.

بر اساس داده های معتبر تغذیه ای، هر ۱۰۰ گرم شلغم خام حاوی حدود ۲۸ کیلو کالری انرژی است. این مقدار کالری برای یک وعده غذایی بسیار ناچیز محسوب می شود و به شما اجازه می دهد تا حجم نسبتا زیادی از این سبزی را بدون نگرانی از افزایش وزن مصرف کنید. زمانی که شلغم پخته یا آب پز می شود، بافت آن نرم تر شده و حجم آن کمی تغییر می کند، اما کالری آن در هر ۱۰۰ گرم به حدود ۲۲ کیلو کالری کاهش می یابد. این کاهش جزئی کالری به دلیل جذب آب در فرایند پخت است.

کالری انواع مختلف شلغم

همه شلغم ها از نظر ارزش غذایی کاملا یکسان نیستند. در بازار ایران انواع مختلفی از این سبزی یافت می شود که هر کدام ویژگی های خاص خود را دارند:

  • شلغم سفید یا بنفش معمولی: رایج ترین نوع شلغم که کمترین کالری را دارد (حدود ۲۸ کالری در ۱۰۰ گرم).
  • شلغم زرد (شلغم شیرازی یا سیب زمینی ترش): این نوع شلغم کمی شیرین تر است و کالری آن در هر ۱۰۰ گرم به حدود ۷۳ کیلو کالری می رسد که همچنان در مقایسه با سیب زمینی معمولی بسیار کمتر است.
  • برگ شلغم: بسیاری از افراد برگ های این گیاه را دور می ریزند، در حالی که برگ شلغم خام در هر ۱۰۰ گرم تنها ۳۲ کالری دارد و سرشار از ویتامین کا و ویتامین ث است که ارزش غذایی آن را از ریشه نیز بالاتر می برد.

جدول کامل ارزش غذایی شلغم خام

برای درک بهتر تاثیر شلغم بر بدن، نگاهی دقیق به ریز مغذی های موجود در آن می اندازیم. جدول زیر ارزش غذایی یک فنجان (حدود ۱۳۰ گرم) شلغم خام خرد شده را نشان می دهد:

ماده مغذی مقدار در ۱۳۰ گرم درصد نیاز روزانه (RDA)
انرژی (کالری) ۳۷ کیلو کالری –
کربوهیدرات ۸ گرم ۳ درصد
فیبر غذایی ۲ گرم ۸ درصد
پروتئین ۱ گرم ۲ درصد
چربی کل ۰.۱ گرم ۰ درصد
ویتامین ث (C) ۲۱ میلی گرم ۳۵ درصد
پتاسیم ۲۳۵ میلی گرم ۷ درصد
کلسیم ۳۲ میلی گرم ۳ درصد
فولات (B9) ۲۳ میکروگرم ۶ درصد

خواص شلغم برای سلامتی و درمان

مصرف منظم این سبزی ریشه ای فراتر از تامین کالری مورد نیاز بدن، فواید درمانی متعددی دارد که در ادامه به مهم ترین آن ها می پردازیم.

۱. کمک به کاهش وزن و لاغری

شلغم با داشتن کالری بسیار پایین و فیبر بالا، حجم معده را پر کرده و احساس سیری طولانی مدت ایجاد می کند. این ویژگی از پرخوری جلوگیری کرده و آن را به یک میان وعده ایده آل برای رژیم های لاغری تبدیل می کند.

۲. تنظیم قند خون و دیابت

شاخص گلیسمی پایین شلغم باعث می شود قند خون به آرامی افزایش یابد. فیبر موجود در آن سرعت جذب قند را کاهش داده و به کنترل دیابت نوع یک و دو کمک شایانی می کند.

۳. تقویت سیستم ایمنی بدن

وجود مقادیر قابل توجه ویتامین ث و آنتی اکسیدان ها در شلغم، سیستم ایمنی را در برابر عفونت های ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفولانزا تقویت می کند.

۴. بهبود عملکرد دستگاه گوارش

فیبر نامحلول موجود در شلغم به حرکت منظم روده ها کمک کرده و از یبوست جلوگیری می کند. همچنین این فیبر به عنوان غذای باکتری های مفید روده عمل می کند.

مقایسه ارزش غذایی شلغم با سایر سبزیجات ریشه ای

برای اینکه بهتر متوجه شوید چرا شلغم در رژیم های غذایی توصیه می شود، مقایسه آن با سایر سبزیجات ریشه ای محبوب مانند سیب زمینی، هویج و چغندر (لبو) بسیار راهگشا است. جدول زیر این مقایسه را در هر ۱۰۰ گرم به صورت خام نشان می دهد:

سبزی ریشه ای کالری (کیلو کالری) کربوهیدرات (گرم) فیبر (گرم) قند طبیعی (گرم)
شلغم ۲۸ ۶.۴ ۱.۸ ۳.۸
هویج ۴۱ ۹.۶ ۲.۸ ۴.۷
سیب زمینی ۷۷ ۱۷ ۲.۲ ۰.۸
چغندر (لبو) ۴۳ ۱۰ ۲.۸ ۶.۸

همان طور که در جدول مشاهده می کنید، شلغم کمترین میزان کالری و کربوهیدرات را در میان این سبزیجات ریشه ای دارد. این ویژگی آن را به جایگزینی عالی برای سیب زمینی در رژیم های کم کربوهیدرات و کتوژنیک تبدیل می کند.

انواع شلغم و ویژگی های منحصر به فرد هر کدام

در بازارهای کشاورزی و میوه و تره بار، ممکن است با انواع مختلفی از شلغم روبرو شوید که هر کدام کاربرد و طعم خاص خود را دارند:

  • شلغم سفید با سر بنفش: این رایج ترین نوع شلغم در ایران است. پوست آن در قسمت بالای خاک بنفش و در قسمت پایین سفید است. بافتی ترد و طعمی ملایم دارد که برای پخت و پز و تهیه سوپ عالی است.
  • شلغم زرد یا شلغم شیرازی: این نوع شلغم که گاهی به آن سیب زمینی ترش نیز می گویند، پوستی زرد رنگ و بافتی متراکم تر دارد. طعم آن کمی شیرین تر و تندتر از شلغم معمولی است و کالری آن کمی بالاتر است، اما همچنان یک گزینه رژیمی محسوب می شود.
  • شلغم سفید کاملا سفید: این نوع شلغم که بیشتر در مناطق سردسیر کشت می شود، طعمی شیرین تر و بافتی نرم تر دارد و برای مصرف خام در سالاد بسیار مناسب است.
  • شلغم بنفش یا شلغم قرمز: این نوع شلغم سرشار از آنتوسیانین است، همان ترکیبی که به آن رنگ بنفش می دهد و خاصیت آنتی اکسیدانی بسیار بالایی دارد. این نوع شلغم برای مبارزه با رادیکال های آزاد و پیشگیری از بیماری های مزمن مفیدتر است.

تاثیر شلغم بر سلامت پوست و مو

علاوه بر فواید داخلی، شلغم تاثیرات قابل توجهی بر سلامت ظاهری بدن دارد. ویتامین ث موجود در شلغم برای تولید کلاژن ضروری است. کلاژن پروتئینی است که ساختار پوست را حفظ کرده و از ایجاد چین و چروک زودرس جلوگیری می کند. همچنین ویتامین آ و آنتی اکسیدان های موجود در این سبزی به ترمیم بافت های آسیب دیده پوست کمک کرده و از آن در برابر اشعه مضر خورشید محافظت می کنند.

در مورد سلامت مو، مواد معدنی موجود در شلغم مانند مس و روی به تقویت فولیکول های مو کمک می کنند. مصرف منظم شلغم می تواند به کاهش ریزش مو و افزایش درخشندگی تارهای مو منجر شود. برخی از افراد حتی از آب شلغم به صورت موضعی برای تقویت ریشه مو استفاده می کنند، هرچند مصرف خوراکی آن تاثیر پایدارتری دارد.

بهترین روش های مصرف شلغم در رژیم غذایی

برای بهره مندی حداکثری از خواص شلغم، روش پخت و آماده سازی آن بسیار مهم است. حرارت زیاد می تواند بخشی از ویتامین ث حساس به حرارت را از بین ببرد. در ادامه بهترین روش ها را مرور می کنیم:

  • مصرف خام: شلغم خام را می توان رنده کرد و در سالادها استفاده نمود. این روش تمام ویتامین ها و آنزیم های طبیعی آن را حفظ می کند.
  • بخارپز کردن: این روش بهترین گزینه برای پخت شلغم است، زیرا مواد مغذی در آب حل نشده و حفظ می شوند. زمان پخت باید کوتاه باشد تا بافت آن له نشود.
  • استفاده در سوپ و خورش: اضافه کردن شلغم به سوپ جو یا سوپ مرغ در فصول سرد، علاوه بر طعم دلپذیر، ارزش غذایی غذا را به شدت افزایش می دهد.
  • تهیه ترشی شلغم: اگرچه ترشی شلغم محبوب است، اما به دلیل داشتن نمک و سرکه زیاد، برای افراد دارای فشار خون بالا یا مشکلات گوارشی توصیه نمی شود.

نکته مهم در مورد قیمت و خرید

در سال ۱۴۰۵، قیمت شلغم تازه در بازارهای میوه و تره بار ایران به طور میانگین بین ۱۵ تا ۳۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم متغیر است. این قیمت بسیار مقرون به صرفه، آن را به یکی از اقتصادی ترین منابع تامین ویتامین و فیبر در سبد خانوار تبدیل کرده است.

راهنمای خرید و نگهداری شلغم تازه

برای دریافت بیشترین ارزش غذایی، انتخاب و نگهداری صحیح شلغم اهمیت دارد. هنگام خرید به دنبال شلغم هایی باشید که پوستی صاف، سفت و بدون لکه های نرم یا چروکیدگی داشته باشند. شلغم های کوچک تر و متوسط معمولاً طعم شیرین تر و بافت نرم تری نسبت به شلغم های بسیار بزرگ دارند که ممکن است چوبی و تلخ شده باشند.

اگر شلغم همراه با برگ های سبز آن خریداری می کنید، بلافاصله پس از خرید، برگ ها را از ریشه جدا کنید. برگ ها رطوبت ریشه را جذب کرده و باعث می شوند شلغم به سرعت پژمرده و نرم شود. شلغم بدون برگ را می توان در کیسه پلاستیکی سوراخ دار در یخچال نگهداری کرد و تا دو هفته تازه نگه داشت. برگ های شلغم را نیز می توان مانند سایر سبزیجات برگ دار شسته و در یخچال نگهداری کرد، اما بهتر است ظرف چند روز مصرف شوند.

دو دستور غذایی رژیمی و خوشمزه با شلغم

برای اینکه بتوانید شلغم را به شکلی جذاب و خوشمزه در برنامه غذایی خود بگنجانید، در ادامه دو دستور تهیه ساده و کم کالری را مرور می کنیم.

۱. سوپ شلغم و سبزیجات رژیمی

این سوپ یک گزینه عالی برای وعده شام در فصول سرد است و کالری بسیار پایینی دارد.

  • مواد لازم: دو عدد شلغم متوسط خرد شده، یک عدد هویج خرد شده، یک عدد پیاز کوچک، دو حبه سیر، چهار فنجان آب مرغ کم چرب یا آب سبزیجات، نمک و فلفل سیاه به میزان لازم، و جعفری خرد شده برای تزئین.
  • روش تهیه: ابتدا پیاز و سیر را با مقدار بسیار کمی روغن زیتون تفت دهید تا نرم شوند. سپس شلغم و هویج خرد شده را اضافه کرده و به مدت دو دقیقه تفت دهید. آب مرغ یا آب سبزیجات را اضافه کنید و اجازه دهید به جوش آید. سپس حرارت را کم کرده و بگذارید به مدت بیست تا سی دقیقه بپزد تا سبزیجات کاملا نرم شوند. در نهایت با نمک، فلفل و جعفری تازه سرو کنید.

۲. چیپس شلغم تنوری (اسنک کم کالری)

اگر به دنبال یک میان وعده ترد و سالم به جای چیپس های سیب زمینی پرچرب هستید، این دستور را امتحان کنید.

  • مواد لازم: دو عدد شلغم بزرگ، یک قاشق غذاخوری روغن زیتون، نصف قاشق چایخوری پودر سیر، نمک دریایی و آویشن.
  • روش تهیه: فر را از قبل با دمای ۱۸۰ درجه سانتیگراد گرم کنید. شلغم ها را با پوست گیر یا چاقوی تیز به ورقه های بسیار نازک و یکدست برش دهید. ورقه ها را در یک کاسه با روغن زیتون و ادویه ها مخلوط کنید تا کاملا آغشته شوند. آن ها را در یک سینی فر که با کاغذ روغنی پوشانده شده، به صورت تک لایه بچینید. به مدت بیست تا بیست و پنج دقیقه در فر بپزید تا لبه های آن ها طلایی و ترد شود. مراقب باشید که نسوزند.

مضرات و موارد احتیاط در مصرف شلغم

با وجود خواص بی شمار، مصرف شلغم برای همه افراد به یک اندازه مناسب نیست و در برخی شرایط باید با احتیاط مصرف شود:

  • مشکلات تیروئید: شلغم جزو سبزیجات خانواده کلم است و حاوی ترکیبات گواتروژن می باشد. مصرف خام و بیش از حد آن ممکن است در جذب ید توسط غده تیروئید اختلال ایجاد کند. افراد مبتلا به کم کاری تیروئید بهتر است شلغم را به صورت کاملا پخته مصرف کنند.
  • سنگ کلیه: شلغم حاوی اگزالات است. افرادی که سابقه سنگ کلیه از نوع اگزالات کلسیم دارند، باید در مصرف آن تعادل را رعایت کرده و آب فراوان بنوشند.
  • نفاخ بودن: مصرف زیاد شلغم خام ممکن است در برخی افراد باعث ایجاد نفخ و ناراحتی های گوارشی شود. پختن آن این مشکل را تا حد زیادی کاهش می دهد.
  • دوران بارداری و شیردهی: مصرف متعادل شلغم پخته در این دوران بی خطر است، اما مصرف مقادیر زیاد یا مکمل های عصاره شلغم بدون مشورت با پزشک توصیه نمی شود.

پرسش های متداول درباره کالری و خواص شلغم

آیا خوردن شلغم باعث لاغری می شود؟

بله، شلغم به دلیل کالری بسیار پایین و فیبر بالا، با ایجاد احساس سیری و کاهش دریافت کلی کالری در طول روز، می تواند به فرایند کاهش وزن کمک کند. البته باید جایگزین مواد غذایی پرکالری شود، نه اینکه به رژیم غذایی فعلی اضافه گردد.

آیا شلغم قند خون را بالا می برد؟

خیر، شلغم دارای شاخص گلیسمی پایینی است و فیبر موجود در آن باعث کندی جذب قند در خون می شود. به همین دلیل برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ یک گزینه غذایی مناسب و ایمن محسوب می گردد.

کالری شلغم پخته بیشتر است یا خام؟

کالری شلغم پخته در هر ۱۰۰ گرم کمی کمتر از شلغم خام است (حدود ۲۲ کالری در مقابل ۲۸ کالری). این تفاوت به دلیل جذب آب توسط بافت شلغم در حین پخت و افزایش وزن آن است، نه از دست دادن انرژی.

آیا برگ شلغم قابل خوردن است و چه خواصی دارد؟

بله، برگ شلغم کاملا خوراکی و بسیار مغذی است. برگ های آن سرشار از ویتامین کا، ویتامین آ و کلسیم هستند و کالری بسیار پایینی دارند. می توان آن ها را مانند اسفناج در سوپ یا املت استفاده کرد.

جمع بندی نهایی

شلغم یک ابرغذای در دسترس و مقرون به صرفه است که با کالری ناچیز، حجم بالایی از ویتامین ها، مواد معدنی و فیبر را به بدن می رساند. چه به دنبال کاهش وزن باشید، چه نیاز به کنترل قند خون داشته باشید و چه بخواهید سیستم ایمنی خود را در فصول سرد تقویت کنید، شلغم می تواند یک انتخاب هوشمندانه در برنامه غذایی شما باشد. با رعایت نکات احتیاطی برای افراد دارای مشکلات تیروئید یا کلیوی، می توانید از تمام خواص این سبزی ریشه ای شگفت انگیز بهره مند شوید.

دسته های مرتبط: